Zdjęcie poziome przedstawiające abstrakcyjną instalację artystyczną w industrialnej przestrzeni miejskiej. Swoim wyglądem przypomina ona wielkoformatową przestrzenną bryłę, która może nasuwać skojarzenia ze zniekształconym rombem. Konstrukcja instalacji została wykonana z ciemnordzawego metalu.
Fot. Paweł Jóźwiak

Brama I

Typ obiektu
instalacja
Data
2000
Autor
Grzegorz Klaman
Adres
Stocznia Gdańska, historyczna brama nr 2
Dzielnica
Młode Miasto, Śródmieście
Otwórz w google maps

Technika: instalacja rzeźbiarska, elementy stalowe

Wymiary

Obiekt: Monumentalne „Bramy” zostały przygotowane na wystawę „Drogi do wolności”, którą w 2000 r. na terenie Stoczni Gdańskiej zorganizowało Centrum Sztuki Współczesnej ŁAŹNIA z okazji 20-lecia podpisania Porozumień sierpniowych. Grzegorz Klaman, realizując „Bramę I”, nawiązuje formalnie do dziobu statku, z pionowym otworem, przez który można dostać się do wnętrza. Po wejściu do środka odbiorca staje pomiędzy dwoma elektronicznymi wyświetlaczami tekstu – wyświetlano wzdłuż ścian cytaty z publikacji i wypowiedzi reprezentatywnych dla systemów totalitarnego i demokratycznego (bez podawania autorów słów). Z jednej strony były to to cytaty i hasła ideologów komunizmu, z drugiej zaś wypowiedzi opozycjonistów i obrońców praw człowieka. „Po wejściu do środka I Bramy po obu jej stronach wyświetlane były napisy, a widz, czytając je, doznawał efektu vertigo, zaczyna się kręcić w głowie, błędnik szaleje. Sprawdzasz grunt pod nogami. Boczne ściany tworzą skosy. To jest ewidentnie zrobione po to. Ciało człowieka zaczyna się chwiać. Bezpośrednie oddziaływanie rzeźby na ciało odbiorcy – właśnie o to mi chodziło. I ludzie chcą wyjść, bo się niedobrze czują” – wyjaśniał artysta. Wyłaniający się ziemi potężny, czerwono-rdzawy statek symbolizuje początek komunistycznej epoki: z zewnątrz monumentalnie i efektownie, wewnątrz ciasnota, klaustrofobiczność i zachwianie równowagi. To odzwierciedlenie komunistycznego porządku, z pozoru sprawiedliwego i postępowego, w rzeczywistości pełnego zachwiań i wewnętrznych sprzeczności. Według autora: „(…) ten stalowy, zardzewiały dziób był takim tonącym świadectwem komunizmu i zatopienia tej stoczni dosłownie, razem z jej bolszewickim dorobkiem”. „Brama I” jest połączona rampą z „Bramą II”, tworząc spójną koncepcję. To antypomnik, który wyraźnie odchodzi od narodowo-patriotycznej symboliki oraz tradycji upamiętniania wydarzeń historycznych. Konstrukcja „Bramy I” została przygotowana w taki sposób, aby wywoływać wrażenie zaburzenia równowagi. Doświadczany przez oglądających zawrót głowy zostaje skojarzony z przełożonym na doznanie psychofizyczne zabiegiem indoktrynacji. Po zakończeniu wystawy, wyświetlacze zostały zdemontowane, obecnie nie działa także oświetlenie wewnątrz, a materia instalacji ulega zniszczeniom i wandalizmom.

W maju 2022 roku obie „Bramy” zostały zdemontowane i przeniesione z pierwotnego miejsca do tymczasowej lokalizacji, w okolice ulicy Popiełuszki. Za demontaż prac odpowiedzialny jest deweloper „Eurostyl”, który jest właścicielem działki i planuje na niej budowę osiedla. Decyzja ta nie była konsultowana z artystą. Tym samym kontekst instalacji został zaburzony, a docelowa ich lokalizacja na razie nie jest znana.

Miejsce: Kolorystyką i formą bramy zainspirowali się projektanci zbudowanego kilkanaście lat później Europejskiego Centrum Solidarności. „Brama I”, wraz z „Bramą II” usytuowane są w osi historycznej bramy nr 2 Stoczni Gdańskiej. ECS przechowuje także inne elementy z wystawy „Drogi do wolności”. W powstanie „Bram” Grzegorza Klamana zaangażowano też pracowników Biura Projektowego Stoczni Gdańskiej, ich wykonaniem zajęła się gdańska firma Mostostal. I choć biuro projektowe, Mostostal oraz wiele podmiotów, które były aktywne w okresie świetności stoczni już nie istnieją, „Bramy” Klamana pozostały, stając się mimowolnie świadectwem minionych czasów i pracy ludzkiej.

Informacje o autorze: Grzegorz Klaman – ur. w 1959 r. Absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych (obecnie Akademia Sztuk Pięknych) w Gdańsku, Wydziału Rzeźby, dyplom uzyskał w 1985 r. w pracowni prof. Franciszka Duszeńki. Od 1984 r. zaangażowany w artystyczne aktywizowanie różnych obszarów Gdańska, takich jak Wyspa Spichrzów, dawna łaźnia miejska. Współzałożyciel i prowadzący Galerię Wyspa (do 2012 r.) i Fundację Wyspa Progress, współpomysłodawca (z Anetą Szyłak) powołania Centrum Sztuki Współczesnej ŁAŹNIA. Organizator i uczestnik kilkuset polskich i międzynarodowych wystaw, pokazów, warsztatów. Uczestnik wystaw Raj Utracony w CSW w Warszawie (1990), Doppelte Indenitat w Landesmuseum w Wiesbaden (1991), Na wolności / W końcu w Kunsthalle Baden-Baden (2000), In Between. Art In Poland 1945–2000 w Chicago Cultural Center (2001). W latach 2002–2013 założył i prowadził Modelarnię, kooperatyw artystów na terenach postoczniowych, tam też wraz z Anetą Szyłak powołał Instytut Sztuki Wyspa (2004–2016). Stypendysta Fulbrighta na Florida Atlantic University w Boca Raton. Zajmuje się instalacją, działaniami w przestrzeni publicznej (obiekty i rzeźby wielkoskalowe, działania performatywne), sztuką krytyczną oraz bioartem, analizującym dyskursywne relacje ciała, władzy, wiedzy i nauki.

Stan obiektu: częściowo zniszczony

Właściciel/opiekun: Europejskie Centrum Solidarności

Autor wpisu: Kora Kowalska

ZOBACZ INNE OBIEKTY

Miłość od pierwszego uśmiechu

Typ obiektu
mural
Data
2019
Autor
Marek „Looney” Rybowski
Adres
przy skrzyżowaniu ul. Zator Przytockiego i ul. Marii Konopnickiej

Polub wolność/Like Freedom

Typ obiektu
instalacja
Data
2015
Autor
Juriana Jur
Adres
Park Nadmorski im. Prezydenta Ronalda Reagana, wejście od ul. Jagiellońskiej

Günter Grass

Typ obiektu
rzeźba
Data
23.05.2009
Autor
Anna Bem-Borucka
Adres
Park im. Prezydenta Ronalda Reagana, wejście C od ul. Obrońców Wybrzeża
Brakuje obiektu?

Pomóż nam budować bazę Gdańskich obiektów sztuki, wypełniając formularz i dodając zdjęcia

GAPS brakujący obiekt grafika GAPS brakujący obiekt grafika GAPS brakujący obiekt grafika GAPS brakujący obiekt grafika
Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym może działać lepiej. Rozumiem