Pomnik Tatara polskiego

Technika: odlew z brązu

Wymiary: –

Obiekt: Pomnik konny upamiętniający Tatara w służbie Polsce. Pomnik ustawiony jest na niskim, czarnym, granitowym cokole. Frontowa płaszczyzna cokołu to miejsce ekspozycji dwóch prostokątnych płyt z brązu. Na pierwszej, znajdującej się wyżej, widnieje napis: „Z buńczukiem za Polskę”. Druga, zamontowana poniżej, zawiera fragment tekstu wiersza Selima Chazbijewicza: „Jeszcze szumi powiew stepów bezkresnych, | jeszcze słychać krzyki wodzów walecznych. | jak błysk buńczuka dawna tatarska chwała | zabrzmi w sercach przyjaciół serdecznych”. Na bazie cokołu tuż przy rzeźbie umieszczono trzecią płytę opartą pod niewielkim kątem na kamiennej podstawie, co ułatwia zapoznanie się z treścią. Widnieje na niej opis udziału wojsk tatarskich w obronie państwa polskiego, już od najdawniejszych czasów, w tym od bitwy pod Grunwaldem.

Rzeźba ustawiona na niskim cokole o zwartej bryle, nie dominuje nad otoczeniem ani nie zakłóca percepcji odbiorcy, wręcz uwydatnia detale pomnika. Pomnik przedstawia żołnierza polskiego siedzącego na kłusującym koniu – ułana 1. Szwadronu Tatarskiego 13. Pułku Ułanów Wileńskich, który wchodził w skład Wileńskiej Brygady Kawalerii, powstałej w 1936 r. decyzją marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Pomnik flankują cztery maszty. Postać przedstawiona jest realistycznie i wszelkie detale są szczegółowo oddane. Tatar ubrany jest w paradny strój ułana, przy czym Szwadron Tatarski wyróżniał się m.in. nakryciem głowy. Zamiast rogatywki był to tzw. kołpak, okrągły i podłużny. Na nim znajdowały się czytelne emblematy: oznaczający przynależność do wojsk polskich orzeł i pięcioramienna gwiazda i półksiężyc. Z podobną precyzją rzeźbiarską została potraktowana jednorzędowa kurtka i jej dekoracyjny, geometryczny ornament. Przypięta do pasa szabla zwisa przy lewym boku. Jednym z najistotniejszych elementów tego przedstawienia jest trzymany przez Tatara w prawej dłoni ozdobny buńczuk, używany w pułku zamiast sztandaru. Składa się on z drzewca zakończonego u góry kulą i półksiężycem. Poniżej umieszczone są dwie mniejsze kopułki połączone ze sobą dwoma półokrągłymi ramionami, z których zwisają dwa ogony (a właściwie końskie włosy). Pierwowzorem był tu buńczuk 1. Szwadronu Tatarskiego 13. Pułku Ułanów Wileńskich, który w 1938 r. został ufundowany przez tatarskie społeczeństwo. Niestety ten element został skradziony krótko po odsłonięciu pomnika, a obecnie dodany buńczuk został wykonany na nowo.

„Pomnik Tatara polskiego” jest uniwersalnym pomnikiem, który odnosi się do wszystkich tatarskich żołnierzy – wspierali oni Polaków w walkach w kolejnych okresach historycznych, o czym przypomina i informuje tablica znajdująca się na cokole pomnika. Co ciekawe, to jedyny pomnik Tatarów w Polsce, jego odsłonięcia w 2010 r. dokonał prezydent RP Bronisław Komorowski, wśród gości była delegacja Medżlisu (parlamentu) krymskotatarskiego z Krymu, z przywódcą ruchu krymskich Tatarów Mustafą Dżemilewem na czele oraz jego zastępcą Refatem Czubarowem. Inicjatorem i realizatorem pomnika był dyrektor Narodowego Centrum Kultury Tatarów Polskich, Jerzy Szahuniewicz, a fundatorem Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Miejsce: Pomnik konny znajduje się w bliskim sąsiedztwie siedziby Narodowego Centrum Kultury Tatarów Polskich im. Leona Najman Mirzy Kryczyńskiego. Umiejscowiony jest w urokliwym otoczeniu zabytkowego Parku Oruńskiego, w bezpośrednim sąsiedztwie dawnej siedziby gdańskich burmistrzów.

Informacje o autorach: Tomasz Ryfa – ur. 1982 r. w Kłodzku. Studiował na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Dyplom obronił w pracowni prof. Christosa Mandziosa. Obecnie prowadzi pracownię realizacyjną z zakresu rzeźby i wzornictwa dla twórców i projektantów. Zajmuje się rzeźbą kinetyczną, rejestracją ruchu oraz sił kształtujących.

Maciej Kus – w 2011 r. ukończył Wydział Rzeźby i Malarstwa w Pracowni prof. Janusza Kucharskiego na Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu. Obecnie prowadzi własną komercyjną pracownię rzeźbiarską „MASS” w Łodzi, realizował prace m.in. dla Ministerstwa Kultury, Związku Tatarów Polskich, Muzeum w Grudziądzu, Akademii Teatralnej w Warszawie.

Stan obiektu: bardzo dobry

Właściciel/opiekun:-

Autor wpisu: Kinga Jarocka