Jan Heweliusz

Technika: rzeźba w granicie

Wymiary: –

Obiekt: Rzeźba ukazująca postać Jana Heweliusza autorstwa Zbigniewa Maleszewskiego jest częścią galerii „Wielcy gdańszczanie” wchodzącej w skład Gdańskiej Plenerowej Galerii Rzeźby. Powstała podczas Pleneru Rzeźby z Granitu Kaszubskiego, który odbył się w 2008 r. w Kaszubskim Parku Etnograficznym we Wdzydzach Kiszewskich. W plenerze wzięło udział 11 artystów, reprezentujących pokolenie mistrzów i pokolenie uczniów, a tematem było przedstawienie w granicie słynnych gdańszczan. W efekcie powstało 11 rzeźb, które stanęły w Parku im. Prezydenta Ronalda Reagana. Obecnie jest ich 10, w tym jedna niekompletna, rzeźba przedstawiająca Lecha Wałęsę autorstwa Bente Kluge zaginęła.

Zbigniew Maleszewski postanowił upamiętnić postać Jana Heweliusza, gdańskiego astronoma, matematyka i konstruktora instrumentów naukowych. Taki wybór wielkiego gdańszczanina jest bardzo znamienny dla Zbigniewa Maleszewskiego. Artysta, zafascynowany kosmosem, nauką, astrofizyką, przyznawał, że w swoich pracach rzeźbiarskich starał się abstrakcyjne pojęcia, będące składową nauk astronomicznych, przedstawić realistycznie, aby nadać tym pojęciom materialne kształty. Rzeźba uwieczniająca Jana Heweliusza została ustawiona na postumencie. Ma ona formę rozwiniętego zwoju papieru, niejako wciśniętego w częściowo surowy kamień. Na zwoju o ciemnym kolorze wykonany został wizerunek Jana Heweliusza w formie przypominającej grawerowane portrety epitafijne. Pod przedstawionym w sposób realistyczny portretem astronoma, umieszczony został podpis z jego imieniem i nazwiskiem. Po prawej stronie z bryły rzeźby wystaje kula odwołująca się do zainteresowań naukowych Jana Heweliusza. W lewym dolnym rogu umieszczono kolejną kulę wraz z liściem okalającym formę zwoju papieru. Pozostała część kamienia nie została wykończona.

W praktyce rzeźbiarskiej Maleszewski stara się ingerować jak najmniej w wykorzystywane tworzywo. Literackość charakteru rzeźby wiąże się z twórczością artysty, który tworzył także w słowie i do słowa pisanego lubił się odwoływać.

Miejsce: Gdańska Plenerowa Galeria Rzeźby „Wielcy gdańszczanie” usytuowana została na terenie parku im. Prezydenta Ronalda Reagana, honorowego obywatela Gdańska. Znajduje się ona w części parku leżącej na terenie dzielnicy Przymorze Wielkie. Założenie parkowe o powierzchni 85 ha zlokalizowano w pasie nadmorskim Gdańska. Obszar parku obejmuje dzielnice: Przymorze Wielkie, zachodnią część Brzeźna oraz wschodnią część dzielnicy Żabianka–Wejhera–Jelitkowo–Tysiąclecia. Wcześniej w tym miejscu znajdowały się tymczasowe ogródki działkowe i nieużytki. Plan zagospodarowania terenu nadmorskiego na cele rekreacyjne powstał w 2001 r. i realizowano go etapami aż do 2014 r. Przestrzeń parku poza miejscami do wypoczynku, aktywności fizycznej czy palenia ognisk urozmaicono stawami z odpływem z biologiczną zabudową linii brzegowych i wyspami lęgowymi dla ptactwa wodnego. W 2008 r. Park im. Prezydenta Ronalda Reagana w Gdańsku otrzymał wyróżnienie od Towarzystwa Urbanistów Polskich (TUP), które uznało go za najlepiej zagospodarowaną przestrzeń zieloną w Polsce.

Informacje o autorze: Zbigniew Maleszewski – ur. w 1924 r. w Łyszczycach, młodość spędził w Wilnie, zm. w 2017 r. w Warszawie. Był rzeźbiarzem i architektem. Żołnierzem AK i uczestnikiem powstania wileńskiego, podczas którego poznał swojego późniejszego przyjaciela Oskara Hansena. Po wojnie ukończył Politechnikę Warszawską, uzyskując dyplom architekta, oraz Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie, uzyskując dyplom rzeźbiarza, był uczniem w pracowni prof. Franciszka Strynkiewicza. Odbył praktykę w pracowni Le Corbusiera w Paryżu. Uważany jest za intelektualnego inspiratora Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku. Pracował tylko w kamieniu, najchętniej sięgając po marmur, granit, bazalt i serpentynit jako materiały rzeźbiarskie. Jest autorem m.in. Pomnika gen. Kazimierza Pułaskiego w Denver w Stanie Kolorado w USA, Pomnika na cześć Polaków poległych za wolność Turcji w Dacta w Turcji, także rzeźby prezentowanej w plenerowej galerii artysty przy ul. Bugaj 15/17 w Warszawie. Był członkiem Międzynarodowego Mieszanego Zakonu Wolnomularskiego „Le Droit Humain” (Prawo Człowieka) z siedzibą w Paryżu we Francji i Mistrzem w Loży Niebieskiej.

Stan obiektu: brak uwag

Właściciel/opiekun: Fundacja Wspólnota Gdańska

Autorka wpisu: Dorota Kucharczyk