Rzeźby robotników w kompleksie budynków ul. Tarasy

Materiał/technika: rzeźba w betonie

Wymiary: wysokość około 100 cm

Obiekt:

Na zespół obiektów składają się cztery rzeźby wieńczące fasady kompleksu budynków mieszkalnych na ulicy Tarasy, od strony dziedzińca, w dzielnicy Siedlce. Rzeźby wykonane są z betonu. Przedstawiają postaci robotników: dwóch murarzy i dwóch cieśli. Poszczególne figury przedstawiające profesję są do siebie podobne, ale nie identyczne – cieśli przedstawiono raz z siekierą i kątownikiem mierniczym, raz z siekierą i piłą do drewna. Postaci różnią się także nieco ułożeniem ciała oraz wiekiem, co symbolicznie mogło wyrażać doświadczenie mistrza i młodość czeladnika. Obie postacie mają zaznaczone elementy stroju, są to koszule z podwiniętymi rękawami. Figury murarzy także różnią się detalami i tu również przedstawiono różnicę wieku, powtarzają się też rysy twarzy z figur cieśli. Murarze ukazani są w koszulkach bez rękawów, w rękach trzymają kielnie i cegły. Ich muskulatura jest wyraźnie zaznaczona. Wszystkie rzeźby mają formę zblokowaną i zwartą, ich wyraz jest mocny, a kształty uproszczone i zgeometryzowane, niczym ciosane siekierą. Nawiązują stylem do nurtów awangardowych takich jak kubizm, konstruktywizm i ekspresjonizm. Figury zostały zaprojektowane jako podkreślenie robotniczego charakteru nowoczesnego osiedla. Przez wiele lat rzeźby niszczały, a głowy dwóch z nich uległy destrukcji. W ostatnich latach, przy okazji termomodernizacji budynków, rzeźby poddano renowacji, odmalowano i umieszczono nad nimi małe daszki, chroniące przed deszczem. Pierwotnie rzeźby były wkomponowane w płytkie nisze w ceglanych murach, obecnie ich harmonijna kompozycja została zaburzona przez efekty modernizacji. Konkretne nazwisko autora rzeźb jest nieznane.

Miejsce:

Założenie architektoniczne przy ulicy Tarasy, w które wkomponowane są cztery rzeźby zostało wybudowane w 1929 roku przez Alberta Falka, znanego gdańskiego przedsiębiorcę w latach 20. i 30. XX wieku. Od jego nazwiska nazwano ulicę biegnącą przez środek tego niewielkiego osiedla, a całe osiedle mianem Falkhof. Pomysł i realizacja była na wskroś nowoczesna i ambitna, wzorowana na wiedeńskich rozległych wewnętrznych dziedzińcach kamienic oraz funkcjonalnych rozwiązaniach nurtu modernizmu. Osiedle zaprojektowano tak, by dostosować zabudowę do stron świata i tym samym lepiej doświetlić każde mieszkanie. Zespół budynków, tworzący półotwarty prostokąt z dużym dziedzińcem i ulicą wewnątrz, na które można dostać się z dwóch stron, bramą wjazdową oraz schodami od strony Zakopiańskiej, składa się z 86 mieszkań o wielkości od 40 do 90 m. W gdańskiej prasie z tego okresu wielokrotnie zachwalano dobrą klasę lokali, wszystkie miały mieć dostęp do mediów, kanalizacji, a część z nich miała ogrzewanie etażowe. Za koncepcję architektoniczną odpowiadał Walter Grosse, a szczegółowe opracowanie przygotował Ernst Schultz. Na dziedzińcu w 1930 roku otwarto nowoczesną restaurację „Am Falkhof”, z ogrodem i fontannami oraz z kręgielnią. Nad główną bramą od strony ul. Kartuskiej umieszczono rzeźbę sokoła, będącą nawiązaniem do nazwiska inicjatora budowy, Alberta Falka. Owa rzeźba nie przetrwała do czasów współczesnych, lecz przetrwały rzeźby robotników, które wraz z całym przemyślanym i funkcjonalnym założeniem architektonicznym stanowią znakomity przykład przedwojennego modernizmu i egalitarnej architektury kierowanej do klasy średniej i robotniczej. Mieszkania zbudowano z myślą o pracownikach Poczty Gdańskiej i dla robotników, pracujących przy budowie osiedla. Osiedle Falka jest także świadectwem boomu budowlanego, jaki wybuchł w Gdańsku w latach 20., za sprawą wprowadzonych ulg dla inwestorów. Była to odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie nowych lokali – w tym czasie liczba mieszkańców Gdańska wynosiła blisko 200 tysięcy, a połowa ludności wywodziła się z rodzin robotniczych, nieustannie poszukujących taniego, niewielkiego lokum.

Nota o autorze: nieznany

Stan obiektu: po renowacji

Właściciel/opiekun: Wspólnota mieszkaniowa

Autor wpisu: Kora Kowalska