Fontanna Jaśkowa Dolina

Neoklasycystyczna fontanna z trawertynu, znajdująca się u zbiegu ul. Jaśkowa Dolina i Grunwaldzka powstała w 1909 roku dla upamiętnienia dawnego wrzeszczańskiego rynku.

Technika: rzeźba z trawertynu

Wymiary: ok 10 m x 3m

Obiekt:
Neoklasycystyczna fontanna z trawertynu, wzniesiona w południowej części dawnego rynku wrzeszczańskiego, jest jednym z ciekawszych przykładów małej architektury przełomu XIX i XX wieku.

Fontanna ma kształt wydłużonego podmurowania o planie zbliżonym do prostokąta, zwieńczonego stojącymi na cokołach wazonami. W części środkowej wznosi się wyższa ściana ryzalitu z kurtyną wodną, spływającą do znajdującego się przed nią zbiornika. Dominującym elementem kompozycyjnym tej części fontanny jest parapet opadający po bokach, a zwieńczony grupą rzeźbiarską dwóch amorów.

Figury amorków, ukazanych w lekkiej, żartobliwej konwencji, stanowią ciekawy przykład łączenia motywów klasycznych z lokalną symboliką Gdańska.

Amor z lewej strony – siedzący na wielkiej rybie odwołuje się do tradycji portowego miasta i jego dawnych związków z handlem morskim. Ryba – być może dorsz, tak ważny w historii gdańskiego handlu – symbolizuje dostatek, płodność i żywioł morza, które przez wieki stanowiło źródło bogactwa mieszkańców. Zestawienie dziecięcego boga miłości z potężnym zwierzęciem morskim przypomina o tym, że Gdańsk potrafił „oswoić” Bałtyk i uczynić z niego fundament swojej tożsamości.

Drugi amor, dosiadający młodego lwa po prawej stronie, symbolizuje siłę, dumę i niezłomność. Lew – częsty motyw heraldyczny i architektoniczny w Gdańsku – uosabia prestiż miasta oraz jego zdolność do obrony niezależności i bogactwa. Ujarzmienie lwa przez postać amora ukazuje przewagę kultury, miłości i ludzkiej lekkości nad surową potęgą natury i władzy.

Oba amorki trzymają w dłoniach kiście winogron – starożytny symbol płodności, obfitości, radości i biesiady. W tym kontekście winogrona podkreślają atmosferę dobrobytu, zabawy i harmonii, która miała charakteryzować życie nowoczesnego Gdańska na przełomie XIX i XX wieku.

Razem rzeźby te tworzą symboliczny dyptyk, w którym odbija się historia miasta: od codziennej pracy rybaków i kupców, przez obronę miejskiej niezależności, po aspiracje wielkomiejskiego ośrodka. Umieszczone w przestrzeni Wrzeszcza i Starego Rynku, przypominały mieszkańcom zarówno o ich korzeniach, jak i o ambicjach dzielnicy, która stawała się eleganckim, reprezentacyjnym centrum nowoczesnego Gdańska.

Front od strony ul. Jaśkowa Dolina zdobią płaskorzeźby girland i muszli, ułożone w trójdzielną kompozycję. Dysze fontanny ukryte są w pyskach ryby i lwa oraz w muszlach. Strumienie wody spływają do czaszy w kształcie muszli, a następnie przelewają się do sześciokątnego betonowego basenu.

Muszle pojawiające się w dekoracji fontanny, dodatkowo nawiązują do morskiego dziedzictwa miasta. Muszla w tradycji artystycznej to atrybut piękna i harmonii. W połączeniu z kiściami winogron cała dekoracja rzeźbiarska staje się apoteozą obfitości, radości i dobrobytu – wartości, które mieszkańcy nowoczesnego Wrzeszcza chcieli przypisać swojej dzielnicy.

Skrzydła boczne fontanny zdobią fryzy z płaskorzeźbami rozet (po sześć z każdej strony). Na ich skraju znajdują się cokoły zwieńczone dekoracyjnymi wazonami z kamiennymi kwiatami i kiściami winogron.

Elementy rzeźbiarskie i kamieniarka zostały wykonane z trawertynu – skały osadowej, przypominającej wyglądem marmur, lecz od niego lżejszej i bardziej porowatej.

Od strony parku fontanna ma prostszą formę: gładką ścianę uzupełnia tu kamienna ławka wsparta na czterech wygiętych nogach. Dzięki temu rozwiązaniu obiekt pełni nie tylko funkcję dekoracyjną, lecz także użytkową.

Do dziś nie udało się ustalić, kto odpowiadał za projekt fontanny i jej rzeźbiarski wystrój.

Miejsce:

Fontanna znajduje się przy skrzyżowaniu ulic Grunwaldzkiej i Jaśkowej Doliny, w bezpośrednim sąsiedztwie Gdańskiego Centrum Handlowego Manhattan. Została wzniesiona w 1909 roku, podczas przebudowy rynku we Wrzeszczu.

Historycznie, w miejscu dzisiejszego zbiegu ulic Jaśkowa Dolina, Grunwaldzka, Dmowskiego, Konopnickiej i Partyzantów, znajdowało się centrum dawnej wsi Wrzeszcz, które z czasem przejęło funkcje miejskiego rynku. Jeszcze w XIX wieku rynek miał charakter targowiska – pełnił rolę miejsca spotkań, handlu i zaopatrzenia mieszkańców w podstawowe produkty, zwłaszcza ryby i towary rolne z okolicznych gospodarstw.

Pod koniec XIX wieku Wrzeszcz (ówczesny Langfuhr), już włączony w granice Gdańska, zaczął dynamicznie przeobrażać się z podmiejskiej osady w nowoczesną, wielkomiejską dzielnicę. Dawne, wiejskie zabudowania stopniowo ustępowały miejsca okazałym cztero- i pięciokondygnacyjnym kamienicom w stylu eklektycznym, które do dziś kształtują charakter tej części miasta. Zmiana ta miała również wymiar społeczny – Wrzeszcz stawał się modną dzielnicą zamieszkiwaną przez zamożnych mieszczan, kupców i urzędników.

W 1909 roku przeprowadzono gruntowną przebudowę rynku. Z nieuporządkowanego, rozjeżdżonego placu targowego utworzono reprezentacyjny, zielony skwer, który miał pełnić rolę przestrzeni rekreacyjnej i estetycznego centrum dzielnicy. W południowej części rynku, w miejscu dawnego wodopoju, wzniesiono bogato zdobioną fontannę – znak nowoczesności i aspiracji Wrzeszcza. Fontanna, zachowana w oryginalnej formie, do dziś pełni tę samą funkcję dekoracyjną i użytkową, stanowiąc jeden z najciekawszych przykładów małej architektury z przełomu XIX i XX wieku.

Informacje o autorze: nieznany

Stan obiektu: bardzo dobry

Właściciel/opiekun:  Gdańskie Wody

Autor wpisu: Anna Szynwelska