Mural „Czym oddychasz?”

Mural „Czym oddychasz?” autorstwa Iwony Zając został wykonany w 2022 roku na elewacji budynku Szkół Okrętowych i Technicznych Conradinum.

Technika: malarstwo ścienne, farby ekologiczne

Obiekt: Mural „Czym oddychasz?” we Wrzeszczu to przykład sztuki zaangażowanej ekologicznie, która łączy artystyczną ekspresję z lokalnymi problemami środowiskowymi.

Na wysokiej ścianie szczytowej w kształcie wydłużonego prostokąta w kolorze białym, stanowiącej boczną elewację budynku Szkół Okrętowych i Technicznych Conradinum od strony północno-zachodniej, umieszczono kompozycję, w której dominującymi akcentami są dwa elementy w kolorze jasnożółtym: pionowy prostokąt z lewej strony, z napisem biegnącym od góry do dołu ściany – „Czym oddychasz?”, drugi w kształcie koła, umieszczony wysoko po prawej stronie, częściowo przysłonięty ułożoną diagonalnie gałęzią klonu o zielonych liściach. W ten sposób zbudowane zostało zamknięcie i zrównoważenie kompozycji, w której biała dolna przestrzeń ukazuje delikatnie zarysowaną łąkę. To z niej ku górze szybują dmuchawce opatrzone etykietami.

Dmuchawce unoszące się ku górze symbolizują powietrze – niewidzialne, a zarazem niezbędne do życia. Część z nich została opatrzona karteczkami z napisami: „my”, „Wrzeszcz”, „Conradinum”, co podkreśla, że tożsamość i zdrowie lokalnej społeczności są nierozerwalnie związane z tym, czym oddycha dzielnica.

Gałąź drzewa, będąca odwzorowaniem rosnącego przy Conradinum klonu, przywołuje naturalny cykl przyrody – latem daje cień i zieleń, a zimą, gdy liście opadną, mural staje się symboliczną ich obecnością.

Pionowe hasło „Czym oddychasz?” zostało namalowane na wysmukłym żółtym czworokącie przypominającym komin fabryczny. Litera „O” ma kształt opony – symbolu toksycznych odpadów spalanych w domowych piecach. W ten sposób element kompozycji wskazuje na główne źródła smogu: przemysł, komunikację i spalanie śmieci.

Ogromny żółty okrąg po prawej stronie przywodzi na myśl słońce – symbol ciepła, nadziei i pozytywnej energii. Jest kontrapunktem dla ciemniejszych znaczeń komina i opony, sugerując, że czyste powietrze i ekologiczne wybory mogą przynieść lepszą przyszłość.
Całość utrzymana jest w oszczędnej, subtelnej kolorystyce, przywodzącej na myśl estetykę drzeworytów japońskich ukiyo-e.

Symbole umieszczone na muralu wybrali mieszkańcy Wrzeszcza podczas warsztatów partycypacyjnych, zorganizowanych przez Regionalne Centrum Wolontariatu w Gdańsku w partnerstwie z Fundacją RC. Nad procesem twórczym czuwała artystka Iwona Zając – malarka, muralistka, autorka projektów społecznych i edukacyjnych. Za wykonanie odpowiadała firma Good Looking Studio.

Mural został wykonany farbami ekologicznymi, pochłaniającymi zanieczyszczenia powietrza. Podjęty w nim temat czystego powietrza i smogu ma szczególne znaczenie w Wrzeszczu – jednej z najbardziej zurbanizowanych i ruchliwych dzielnic Gdańska. To właśnie tutaj, w rejonie Alei Zwycięstwa i Grunwaldzkiej, kumulują się spaliny samochodowe, a zimą dodatkowo niska emisja z pieców węglowych i spalanych odpadów. Pytanie „Czym oddychasz?” ma więc wymiar dosłowny: zwraca uwagę mieszkańców na realny problem jakości powietrza, z którym dzielnica boryka się od lat.

Praca „Czym oddychasz?” stanowi formę artystycznego protestu przeciwko tym zjawiskom. Ma zachęcać mieszkańców do refleksji nad własnymi nawykami ekologicznymi i ich wpływem na środowisko. Poprzez wykorzystanie ekologicznych farb, mural nie tylko przekazuje ważne przesłanie, ale także staje się częścią rozwiązania problemu, przyczyniając się do poprawy jakości powietrza w okolicy.

Miejsce: Mural namalowano na północno-zachodniej ścianie szczytowej modernistycznego skrzydła Conradinum, przy skrzyżowaniu ul. Piramowicza i Alei Zwycięstwa – jednym z najbardziej ruchliwych punktów Wrzeszcza. Lokalizacja nie jest przypadkowa: to przestrzeń szczególnie narażona na smog i hałas komunikacyjny, gdzie pytanie o jakość powietrza nabiera dodatkowej siły oddziaływania.

Historia Conradinum stanowi istotną część dziejów 1000-letniego Gdańska. Ród Conradich, od których nazwiska wywodzi się nazwa szkoły, osiedlił się w Gdańsku w XVI w. Pierwotnie Instytut Wychowawczy mieścił się w Jankowie (od 1801 r.), a w 1898 r. rozpoczęto budowę nowego gmachu szkoły we Wrzeszczu przy Krusenstraβe (ul. Piramowicza). W stylu neorenesansu holendersko-gdańskiego zaprojektował go gdański architekt Otton Hugon Richard Schmidt (1859–1929). Uroczyste otwarcie nowej siedziby Conradinum nastąpiło 17 października 1900 r. Składała się ona z budynku szkoły, internatu, sali gimnastycznej, budynku sanitarnego oraz rozległego ogrodu. W latach 1972–1975 szkołę powiększono o nowe skrzydło oraz łącznik z internatem w stylu modernistycznym. I właśnie na północno-zachodniej ścianie szczytowej tego nowego skrzydła powstał mural Czym oddychasz?

Informacje o autorze:  Iwona Zając – urodzona w 1971 r. w Gdańsku malarka, autorka murali w przestrzeni miejskiej, projektów multimedialnych i graficznych. Ukończyła wydział malarstwa gdańskiej ASP w 1999 r. Obroniła dyplom w pracowni Mieczysława Olszewskiego (malarstwo) i Cezarego Paszkowskiego (grafika). W latach 2002–2007 była rezydentką Kolonii Artystów (obecnie Młodego Miasta) na terenie Stoczni Gdańskiej, gdzie miała swoją pracownię. Od 2000 r. zajmuje się malarstwem ściennym – tworzy murale, czyli wielkoformatowe malowidła ścienne z wykorzystaniem szablonów. Zając współpracuje z trójmiejskimi instytucjami kulturalnymi i społecznymi jako autorka edukacyjnych projektów artystycznych i warsztatów dla młodzieży.

Dwukrotnie była stypendystką Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2007, 2011). W 2008 r. otrzymała nominację do tytułu Gdańszczanin Roku. Program 3 Polskiego Radia przyznał jej  rok później Trójkowy znak jakości. W 2010 roku Iwona Zając została laureatką gdańskiej nagrody Sztorm Roku.

Warto nadmienić, że mural jest efektem współpracy pomiędzy Biurem Energetyki, Europejską Stolicą Wolontariatu i Szkołami Okrętowymi i Technicznymi Conradinum.

Stan obiektu: bardzo dobry

Właściciel/opiekun: Szkoły Okrętowe i Techniczne Conradinum

Autor wpisu: Anna Szynwelska