Pomnik Żołnierzy Wyklętych

Pomnik Żołnierzy Wyklętych w Gdańsku został odsłonięty w 2018 roku. Autorem projektu jest Maciej Świeszewski, płaskorzeźba na pomniku wykonana została przez Stanisława Milewskiego.

Technika: płaskorzeźba

Wymiary: ok. 3 m

Obiekt:

Pomnik upamiętniający żołnierzy wyklętych ma formę głazu, na którym w centralnej części znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca polskiego żołnierza, a nieco wyżej umieszczono orła w koronie. Całość jest na granitowym cokole.  Wzorem dla przedstawionej postaci żołnierza był Henryk Wieliczka o pseudonimie „Lufa”, żołnierz AK, członek 5. Wileńskiej Brygady AK, podkomendny mjra Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”. Wizerunek Wieliczki wykorzystany na pomniku nawiązuje do archiwalnego zdjęcia, na którym znajduje się on w towarzystwie kompanów z brygady i  mjra „Łupaszki”.

Sylwetka żołnierza przedstawiona została  do dolnej krawędzi munduru. Zamyślona, poważna twarz  nie wyraża emocji, ale jest  skupiona . Mundur i czapka rogatywka z orłem  są charakterystycznymi elementami stroju oficera Wojska Polskiego II Rzeczpospolitej. Artysta dokładnie opracował fakturę munduru,  ukazując  liczne fałdy i nierówności tkaniny. W prawej dłoni żołnierz trzyma opuszczony w dół karabin. Nad postacią umieszczono płaskorzeźbę ukazującą orła w koronie, który opiera szpony na tarczy. Godło polskie jest również symbolem Wojska Polskiego. Tuż pod postacią widoczny jest wyryty w kamieniu napis: ŻOŁNIERZOM WYKLĘTYM.

Głaz jest właściwie  płaski od frontu, a jego centralna część przypomina nieobrobioną, kamienną płytę. Czarna, granitowa podstawa pomnika na planie niskiego trapezu jest gładka i połyskliwa, wyraźnie kontrastuje z naturalną fakturą kamienia. Znajduje się  tam  napis:

PAMIĘCI TYCH, KTÓRZY W LATACH 1944-1963 KONTYNUOWALI WALKĘ O NIEPODLEGŁĄ POLSKĘ W FORMACJACH PODZIEMIA ANTYKOMUNISTYCZNEGO / ZA ICH MIŁOŚĆ DO OJCZYZNY I BOGA / ZA WYTRWAŁOŚĆ POMIMO BRAKU NADZIEI / ZA WIERNOŚĆ WARTOŚCIOM I UMIŁOWANIE WOLNOŚCI / ZA MĘSTWO I OFIARNOŚĆ / ZA TO, ŻE „ZACHOWALI SIĘ JAK TRZEBA” I BYLI WIERNI POLSCE – „AŻ

PO OFIARĘ ŻYCIA” / PRZYSZŁYM POKOLENIOM ABY PAMIĘTAŁY, ŻE  „WALKA O WOLNOŚĆ, GDY SIĘ RAZ ZACZYNA, Z OJCA KRWIĄ SPADA DZIEDZICTWEM NA SYNA”.

Przestrzeń wokół pomnika została uporządkowana i wyłożona kamiennymi kostkami na planie okręgu, z lewej strony po łuku zaprojektowano ozdobny kwietnik osadzony bezpośrednio w ziemi.

Pomnik powstał z inicjatywy  Społecznego Komitetu Budowy Pomnika oraz Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Żołnierze wyklęci to określenie używane wobec tych, którzy byli  zaangażowani w działalność podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego w latach 1944 – 1963. Walczyli ze służbami Polski Ludowej i radzieckimi służbami bezpieczeństwa. Powojenne polskie władze, zależne od ZSRR, traktowali jak okupanta. Przez ówczesną władzę byli ścigani i skazywani nawet na śmierć.

Budowa pomnika została sfinansowana głównie ze składek publicznych, a także dzięki wsparciu Grupy Energa.

Odsłonięcie pomnika wzbudziło kontrowersje, ponieważ na oficjalną uroczystość nie zostali zaproszeni ani przedstawiciele Rady Miasta Gdańska, ani przedstawiciele Urzędu Miejskiego w Gdańsku, choć miasto Gdańsk wsparło projekt poprzez sfinansowanie uporządkowania terenu wokół pomnika.

Miejsce:

Pomnik znajduje się w pobliżu cmentarza Garnizonowego i miejsca pochówku Danuty Siedzikówny pseud. „Inka” i Feliksa Selmanowicza pseud. „Zagończyk”. Cmentarz Garnizonowy powstał w 1822 roku, a na początku XX wieku został połączony z cmentarzem Bożego Ciała, tworząc rozległą nekropolię. Przetrwała ona w dobrym stanie wojenną zawieruchę 1945 roku i do 1961 roku funkcjonowała jako cmentarz Komunalny. W 1984 roku cmentarz Garnizonowy został wpisany do rejestru zabytków.

Informacje o autorze:

Maciej Świeszewski (ur. 1950 r. w Sopocie) – projektant pomnika Żołnierzy Wyklętych. Absolwent Wydziału Malarstwa Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku w pracowni prof. Jacka Żuławskiego. Po studiach rozpoczął pracę na macierzystej uczelni, z którą związał całe swoje życie zawodowe. W 1990 r. na zaproszenie Güntera Grassa został członkiem Zarządu Fundacji im. Daniela Chodowieckiego w Berlinie w Akademie der Künste. W latach 1990–1993 pełnił funkcję dziekana Wydziału Malarstwa i Grafiki na gdańskiej ASP. W 1997 został wiceprezesem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych Zachęta. W roku 2000 uzyskał tytuł  profesora zwyczajnego. Jest laureatem nagród i odznaczeń krajowych oraz międzynarodowych.

Stanisław Milewski  rzeźbiarz, wykonał płaskorzeźbę przedstawiającą Henryka Wieliczkę.

Leon Czerwiński – właściciel firmy MURKAM z Przodkowa, która wykonała kamień.

Stan obiektu: dobry

Właściciel/opiekun: Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej

Autorka wpisu: Kinga Jarocka