Pomnik Świętopełka Wielkiego

Technika: rzeźba (odlew w brązie)

Wymiary: 2,8 m

Obiekt: Pomnik Świętopełka II Wielkiego został odsłonięty w trakcie 750. Jarmarku Dominikańskiego, który rzekomo miał być ustanowiony właśnie przez tego księcia, panującego w Gdańsku w latach 1227–1266. Obiekt powstał z inicjatywy Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego w celu uhonorowania zasług władcy dla Gdańska. Stąd w przedstawieniu należy upatrywać się wyidealizowanego wizerunku wzorowanego na przedstawieniach legendarnych wikingów i wyeksponowanych biologicznych atrybutach męskości.

Pomnik odlany w brązie przedstawia postać stojącego mężczyzny, który spogląda w dal, lewą dłonią osłaniając oczy przed słońcem, a w prawej, wspartej na tarczy, dzierży zwój będący aktem lokacyjnym miasta; u podstawy znajduje się płyta z napisem „Świętopełk Wielki”. Całość założenia umieszczona na postumencie z inskrypcjami i wykonanymi z brązu pieczęciami władcy.

Świętopełk odziany jest w pełną zbroję kolczą, popularną do końca XIII w., z nałożoną na nią tuniką oraz w płaszcz spięty klamrą z wizerunkiem zbieżnym z ikonografią pierwszej pieczęci Gdańska – kogi z dwunastoma gwiazdami. Na głowie ma ahistoryczny hełm, który zdaje się być artystyczną wizją szyszaka lub hełmu stożkowego – w obu przypadkach nieużywanego w XIII w. Z kolei popularna w XII w. tarcza migdałowa jest zbyt duża. Zdobi ją wizerunek lilii, symbolu obecnego na pieczęciach władcy, jednak obecny stan badań nie potwierdza, jakoby była ona godłem herbowym. Całości dopełnia powiewający proporzec zwinięty wokół drzewców włóczni, którą władca trzyma w zagięciu prawego łokcia.

Pomimo że zachowane materiały ikonograficzne przedstawiają księcia gładko ogolonego, artysta zdecydował się na zmianę wizerunku, dodając Świętopełkowi brodę – nie tylko do figury pomnikowej, ale również do pieczęci zdobiących postument, będących replikami oryginalnych pieczęci władcy. Na cokole umieszczono tekst w języku kaszubskim „Zrzeszonëch naju nicht nie złómie” („Zrzeszonych nikt nas nie złamie”).

Miejsce: Tereny pierwotnie przekazane przez Świętopełka 22 stycznia 1227 r. dominikanom. Początkowo porośnięte łąkami, z czasem pokrywane coraz gęstszą zabudową, która uległa zniszczeniu w trakcie działań wojennych w 1945 r. Podczas odbudowy Gdańska kwartał ten został zaadaptowany na skwer, zlikwidowano ul. Księżą. W 2016 r. przeszedł rewitalizację, stając się miejscem bardziej przyjaznym dla mieszkańców i turystów. Wprowadzone zmiany są wynikiem współpracy miasta z mieszkańcami oraz ze stowarzyszeniem Inicjatywa Miasto, które prowadziło konsultacje społeczne dotyczące nowego zagospodarowania terenu. Usunięto dawne niefunkcjonalne ścieżki, co spowodowało zwiększenie powierzchni zielonych skweru. Dodatkowo, dzięki wyróżnieniu kolorystycznemu posadzki, wyznaczono przebieg dawnej ul. Księżej.

Informacje o autorze: Wawrzyniec Samp – ur. 25 czerwca 1939 r. Rzeźbiarz, absolwent Wydziału Rzeźby Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku. Dyplom obronił w 1964 r. w pracowni prof. Stanisława Horno-Popławskiego, zdobył także specjalizację projektowanie architektoniczno-rzeźbiarskie i ceramika. Jego portfolio obejmuje rzeźbę, medalierstwo, kowalstwo artystyczne, heraldykę oraz projektowanie przestrzeni sakralnych. Autor wielu pomników m. in. Tym co za polskość Gdańska, Jana Pawła II przy kościele pw. św. Brygidy w Gdańsku, Kardynała Stefana Wyszyńskiego w katedrze w Gnieźnie oraz herbu województwa pomorskiego.

Stan obiektu: dobry

Właściciel/opiekun: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie

Autor wpisu: Noemi Etush